Stooklijn van de warmtepomp: wat het is, waarom hij 5 graden te hoog staat en hoe het zonder kan
Bijna elke warmtepomp regelt de watertemperatuur met de stooklijn: hoe kouder het buiten is, hoe warmer het water dat naar de installatie gaat. De methode komt uit de tijd van de cv-ketel, en op een warmtepomp heeft hij een fout die je de hele winter op de energierekening betaalt. Hier leggen we uit hoe hij werkt, waarom de installateur hem uit voorzorg hoog zet en hoe onze machines zonder die marge kunnen.
01
Wat de stooklijn is
De stooklijn is een tabel: bij elke buitentemperatuur hoort een aanvoertemperatuur. Bij 10 °C buiten gaat het water bijvoorbeeld naar 30 °C, bij -5 °C naar 40 °C. De regelaar leest de buitenvoeler en stelt de aanvoer daarop in. De installateur stelt hem in bij de inbedrijfstelling: de helling, hoeveel de aanvoer stijgt per graad kouder buiten, en de verschuiving, hoe hoog de hele lijn ligt.
02
De fout: hij werkt op vaste punten
De stooklijn kijkt alleen naar de buitentemperatuur. Hij weet niet of het in huis 19 of 22 graden is, of de zon op de ramen staat, of de oven aan is of er tien mensen aan tafel zitten. Hij weet niet of de radiatoren groot of klein zijn, en ook niet of de vloer in de uren ervoor al warmte heeft opgeslagen. Bij een bepaalde buitentemperatuur stuurt hij een bepaald water, punt. Hij is niet adaptief: hij corrigeert niet op het resultaat. Het paneel van onze machines toont ook de warmtevraag van het gebouw in procenten: hoeveel vermogen het huis op dat moment vraagt. Precies het getal dat de stooklijn niet ziet.
03
Waarom de installateur hem 5 graden hoger zet
Wie de stooklijn instelt, wil niet het risico lopen dat het gezin op de slechtste dagen in de kou zit, want dan gaat zijn telefoon. Dus zet hij hem hoog: meestal zo’n 5 graden aanvoer meer dan echt nodig is. Dat is voorzichtigheid, geen fout. Het probleem is dat die 5 graden marge het hele seizoen blijven staan, ook op de dagen dat ze niet nodig zijn, en dat zijn bijna alle dagen.
04
Wat die marge kost
Bij een warmtepomp is de watertemperatuur de post die het zwaarst op het rendement drukt. In het artikel over de COP lieten we de gecertificeerde cijfers van een van onze machines zien: van 35 naar 55 °C aanvoer kost ongeveer een derde van de COP, bij elke buitentemperatuur. Elke graad aanvoer extra betaal je de hele winter in stroom. Een uit voorzorg hoog gezette stooklijn is een installatie die elke dag dat hij draait meer verbruikt dan nodig.
05
Hoe onze warmtepompen het zonder stooklijn doen
Warmtepompen van Templari regelen niet op de buitentemperatuur, maar op de temperatuur in de kamers. HCC, de regeling die standaard op al onze machines zit, leest de kamersensoren en zoekt zelf de laagste aanvoertemperatuur die het huis op de gevraagde temperatuur houdt. Blijven de kamers met 32 °C water op 20 graden, dan blijft de machine op 32. Begint het huis af te koelen, dan verhoogt hij het water met precies wat nodig is. Zo koppelt hij de warmtepomp aan de installatie en aan het huis, zonder dat iemand de juiste lijn hoeft te raden. Op het paneel heet deze instelling automatische regeling op lucht: de installatietemperatuur die je invult, bijvoorbeeld 40 °C, wordt het hoogste haalbare. Het is een grens, geen doel: onder dat plafond beslist de kamertemperatuur.
Wie een stooklijn wil, vindt die op het bedieningspaneel. Hij wordt per zone ingesteld, apart voor winter en zomer, met twee punten die men kiest op basis van klimaatzone en woning: bij elke buitentemperatuur kan men de watertemperatuur vragen die men wil. De waarden in de afbeelding zijn de beginwaarden, die de resetknop terugzet: in de winter water van 50 °C bij -23 °C buiten en 25 °C bij 28 °C buiten, in de zomer 22 °C bij 22 °C buiten en 10 °C bij 38 °C buiten. Tussen de twee punten volgt de watertemperatuur een rechte lijn, en met de toetsen plus en min schuift de hele lijn omhoog of omlaag. Als buitentemperatuur geldt het gemiddelde van de laatste 24 uur: een koude nacht of een uur zon laat het water niet verspringen. Met HCC ingeschakeld is de stooklijn niet meer nodig: het toestel regelt het water op de kamers, zoals hierboven uitgelegd.
06
Wie bepaalt hoeveel kou aanvaardbaar is
De marge wordt niet vooraf door de installateur vastgelegd, maar gekozen door wie in het huis woont: hoe ver de temperatuur onder de instelling mag zakken voordat de machine ingrijpt, een paar tienden van een graad. Hoe krapper de marge, hoe vaker de machine ingrijpt; hoe ruimer, hoe meer hij met laag water draait. Het is dezelfde logica als de energie-optimalisator, die de muren van het huis als opslag gebruikt: de machine werkt met het laagst mogelijke water en in de gunstigste uren, en het seizoensrendement stijgt met een of twee COP-punten. In het scherm van de optimalisator vul je in hoeveel de ingestelde temperatuur mag stijgen en dalen, bijvoorbeeld 0,3 °C omhoog en 0,3 °C omlaag. De tijdsblokken stel je per dag in met drie niveaus, eco, dag en nacht, en kopieer je van de ene dag naar de andere. In de basisinstellingen kies je het actieve profiel, handmatig of op tijdsblokken, de stille modus en de aansturing van de ventilatorconvectoren; in de zomer, als de machine koelt, wordt het buffervat bijvoorbeeld op 13 °C gezet.
07
Met radiatoren werkt het net zo
Met radiatoren richt de stooklijn meer schade aan dan met vloerverwarming, want een radiator die bij 75 °C is gemeten, levert bij 55 °C ongeveer de helft, zoals we uitleggen in het artikel over radiatoren. Hier is de verleiding groot om het water voor de zekerheid hoog te houden. De regeling op kamertemperatuur doet het omgekeerde: hij stuurt alleen hoog water op de dagen dat de radiatoren het echt nodig hebben, en op de dagen ertussen zakt hij. Onze lucht-water warmtepompen met R290 halen 70 °C aanvoer, dus de reserve voor koude dagen is er, maar wordt alleen gebruikt als het moet.
08
Oud huis en warmtepomp
In een huis van vóór 1990 dat nooit is geïsoleerd kan een warmtepomp, ook met radiatoren: de propaanmachine is er geschikt voor en haalt de temperaturen die nodig zijn. Het moet duidelijk gezegd worden: hij zal twee tot drie keer zoveel verbruiken als in een huis met energielabel A, omdat het huis twee tot drie keer zoveel warmte verliest. Juist in deze huizen telt de regeling op kamertemperatuur het meest: elke graad aanvoer die op zachte dagen wordt bespaard, is veel waard als de koude dagen toch al duur zijn.
09
Wat er verandert voor de installateur
Geen stooklijn om in te stellen en in januari bij te stellen, geen telefoontjes over een koud huis of een hoge rekening: de machine vindt zelf zijn werkpunt en houdt dat vast terwijl het seizoen verandert. De installateur plaatst de kamersensoren en sluit de installatie aan; de rest doet de regeling. Voor vloerverwarming stuurt de Floor-module de mengklep en de circulatiepomp aan de installatiekant: twee sensoren op de aanvoer- en retourverdeler vertellen hem hoeveel water er echt nodig is, en de pomp draait op PWM alleen zoveel als nodig, met een stroombesparing die het hele seizoen duurt. In de zomer houdt hij het water boven het dauwpunt, zodat de vloer koelt zonder condens. In het artikel over de regeling van de installatie leggen we de modules uit voor vloerverwarming, ventilatorconvectoren en aparte zones. Het verschil tussen aanvoer en retour stel je in, bijvoorbeeld 1,5 °C: zodra de gemeten waarde eronder zakt, remt de circulatiepomp af. Dat is geen gangbare regeling.
10
De volgende machines
De regeling op kamertemperatuur is standaard op al onze warmtepompen, ook op de twee die eraan komen: de Kita X, de propaan-warmtepomp voor appartementen en kleine woningen, en de nieuwe lucht-water warmtepomp op propaan voor het huis, met de compressor in een geïsoleerde behuizing die je bijna niet meer hoort. Denkt u aan een warmtepomp voor het volgende stookseizoen, vraag ons om informatie: wij zeggen u welke van de twee bij uw huis past.
11
's Nachts lager zetten?
Veel mensen vragen het zich af: in Duitsland wordt „Wärmepumpe Nachtabsenkung” 590 keer per maand gezocht. Bij een warmtepomp loont het ’s nachts uitzetten of flink lager zetten zelden: het toestel heeft 5-10 minuten nodig om op toeren te komen, en ’s ochtends, met koudere en vochtigere lucht, moet het inhalen met heter water en een paar ontdooiingen extra. De onze werken zo: overdag aan, ongeveer van 7 tot 21 uur, en ’s nachts op lager vermogen; in de warme uren laadt de optimalisator de muren met warmte, die ’s nachts teruggeven. In een oud huis dat veel warmte verliest, blijft het toestel ook ’s nachts aan.
12
Veelgestelde vragen
Wat is de stooklijn van een warmtepomp?
De regel die de aanvoertemperatuur koppelt aan de buitentemperatuur: hoe kouder buiten, hoe warmer het water. De installateur stelt hem in bij de inbedrijfstelling.
Hoe stel je de stooklijn in?
Je kiest helling en verschuiving van de lijn op de regelaar en corrigeert in de weken erna op hoe het huis reageert. Op onze machines valt er niets in te stellen: de regeling werkt op de kamertemperatuur.
Waarom wordt de stooklijn hoog gezet?
Uit voorzorg: de installateur doet er zo’n 5 graden aanvoer bovenop om op de slechtste dagen geen koud huis te riskeren. Die marge blijft de hele winter staan en kost rendement.
Hoeveel bespaar je met een lagere aanvoertemperatuur?
Volgens gecertificeerde cijfers kost de stap van 35 naar 55 °C aanvoer ongeveer een derde van de COP. Wie altijd met het laagst mogelijke water draait, wint een of twee COP-punten in het seizoensrendement.
Werkt de regeling op kamertemperatuur met radiatoren?
Ja. Hij stuurt alleen hoog water op de dagen dat de radiatoren het nodig hebben; op zachte dagen zakt hij. Onze lucht-water warmtepompen met R290 halen 70 °C als het moet.
Kan een warmtepomp in een oud, ongeïsoleerd huis?
Ja, ook met radiatoren. Hij verbruikt twee tot drie keer zoveel als in een huis met label A, omdat het huis meer warmte verliest: des te meer loont een regeling die het water op zachte dagen laag houdt.
Zie ook: Warmtepomp in een oud huis: het kan, ook met radiatoren, als je weet wat hij gaat verbruiken · Buffervat voor de warmtepomp: nodig? Welk type, hoe groot en welke te vermijden · Hogetemperatuurwarmtepomp: tot 70 °C, hoeveel meer verbruik en wanneer je hem echt nodig hebt · Waterzijdig inregelen met een warmtepomp: radiatoren en vloerverwarming goed afstellen
Alle technische tips staan op de pagina van de rubriek.
