Koelen met een warmtepomp: vloerkoeling of ventilo-convectoren, hoe zuinig en wat je nodig hebt
In de zomer kan dezelfde lucht-water warmtepomp die het huis verwarmt het ook koelen. Er wordt veel naar gezocht: in Nederland „warmtepomp koelen” 1.000 keer per maand, in Duitsland „Wärmepumpe kühlen” 4.400 keer, in Frankrijk „pompe à chaleur réversible” 6.600 keer, in Italië „raffrescamento a pavimento” 1.900 keer. Hier leggen we uit hoe een warmtepomp koelt, wanneer de vloer zin heeft en wanneer ventilo-convectoren, welke temperatuur het water moet hebben, hoe zuinig het is en wat je met vocht doet. De regeling van de kamers beschrijven we in het artikel over de complete installatie.
01
Hoe een warmtepomp koelt
In de zomer keert de machine de cyclus om: een vierwegklep verwisselt de rol van de twee warmtewisselaars. De buitenbatterij, die ’s winters warmte uit de lucht haalt, gooit die ’s zomers naar buiten; de waterwarmtewisselaar, die ’s winters het water verwarmt, koelt het ’s zomers. Door de leidingen in huis stroomt koel in plaats van warm water. Een tweede machine is niet nodig en het koudemiddel blijft hetzelfde: in onze lucht-water machines is het propaan. Hoe de cyclus werkt, leggen we uit in het artikel over hoe een warmtepomp werkt.
02
Vloer of ventilo-convectoren
De koelte komt op twee manieren in de kamers. Bij vloerkoeling stroomt water van ongeveer 18 °C door de leidingen: dat koelt zonder tocht en zonder geluid, maar niet veel, want de vloer mag niet onder 19 °C komen om staand of zittend comfortabel te blijven, en zo haalt hij hooguit 45-50 W per vierkante meter weg (Olesen, 1995). En vocht haalt hij niet weg. Ventilo-convectoren werken met water van 7-12 °C: ze koelen snel en, omdat de lucht over een koude batterij gaat, condenseren ze het vocht en voeren het af. In ruil daarvoor maken ze wat luchtbeweging en een licht geruis. In huizen werken ze vaak samen: de vloer voor het grootste deel van de warmte, een ventilo-convector of een ontvochtiger voor het vocht.
03
Hoe zuinig: water van 18 °C tegen 7 °C
Hoe kouder het water, hoe harder de machine moet werken. Het productblad van de Kita X 7,5 zegt het in cijfers: bij 35 °C buiten heeft hij voor water van 7 °C een EER van 3,21, voor water van 18 °C een EER van 4,88, dus 52% meer koeling per kilowattuur stroom. Over de hele zomer is de SEER volgens EN 14825 4,91 met ventilo-convectoren en 6,21 met vloerkoeling. Daarom houd je het water zo warm als de installatie toelaat: 18 °C in de vloer en, bij ventilo-convectoren, alleen zo koud als nodig is om te ontvochtigen.
04
Vocht en het dauwpunt
De grens van vloerkoeling is het dauwpunt: als het water onder de temperatuur komt waarbij het vocht in de lucht condenseert, wordt de vloer nat. Bij 26 °C en 60% luchtvochtigheid ligt het dauwpunt rond 17,6 °C: daarom werkt de vloer rond 18 °C en wordt het vocht in elke kamer gemeten. Is de lucht droger, dan mag het water lager en koelt de vloer meer. Met HCC blijft de watertemperatuur boven het dauwpunt van de vochtigste kamer en start de ontvochtiger als het nodig is: hoe, vertellen we in het artikel over de complete installatie.
05
Leidingen, buffervat en condens
In de zomer moet alles wat koud water voert geïsoleerd zijn met dampdicht materiaal: leidingen, verdelers en buffervat. Onder het dauwpunt condenseert de lucht in de ruimte erop en druppelt. Daarom zijn onze buffervaten geïsoleerd voor warm en koud, zoals we uitleggen in het artikel over het buffervat. Ventilo-convectoren hebben een bak die het condenswater opvangt: die moet op een afvoer aangesloten zijn.
06
In de zomer maakt het dak de stroom
De koelbehoefte groeit: volgens Eurostat zijn de koelgraaddagen in de Europese Unie gestegen van 37 in 1979 naar 140 in 2022, bijna het viervoudige, terwijl de verwarmingsgraaddagen 19% zijn gedaald. De hitte komt in de zonnige uren, als de zonnepanelen het meest opwekken: de stroom om te koelen komt grotendeels van het dak. Meer in het artikel over warmtepomp en zonnepanelen.
07
Onze machines
Onze lucht-water machines op propaan verwarmen in de winter, koelen in de zomer en maken het hele jaar warm tapwater, met dezelfde machine. Voor appartementen en kleine huizen is er de Kita X van 7,5 en 9 kW: de koelcijfers hierboven zijn de zijne.
08
Wat je de installateur vraagt
Vijf vragen. Of de warmtepomp omkeerbaar is en hoeveel hij koelt bij 35 °C buiten. Met welke afgiftesystemen: vloer, ventilo-convectoren of beide. Op welke temperatuur het water in de vloer werkt en hoe het vocht in de kamers wordt geregeld. Of leidingen, verdelers en buffervat dampdicht geïsoleerd zijn. En waar de ventilo-convectoren hun condenswater afvoeren. Wil je een mening over je huis, vraag ons om informatie.
09
Veelgestelde vragen
Kan een lucht-water warmtepomp koelen?
Ja, als hij omkeerbaar is: in de zomer keert hij de cyclus om en stuurt koel water door de leidingen. Onze lucht-water machines op propaan verwarmen en koelen met dezelfde machine.
Is vloerkoeling of een ventilo-convector beter?
De vloer is geruisloos en maakt de machine zuiniger, maar haalt hooguit 45-50 W per vierkante meter weg en geen vocht. Ventilo-convectoren koelen meer en ontvochtigen, met wat luchtbeweging en licht geruis. Vaak worden ze samen gebruikt.
Welke watertemperatuur voor vloerkoeling?
Rond 18 °C, in elk geval boven het dauwpunt: bij 26 °C en 60% luchtvochtigheid is dat ongeveer 17,6 °C.
Geeft vloerkoeling condens?
Alleen als het water onder het dauwpunt komt. Om dat te voorkomen meet je het vocht in de kamers, houd je het water boven die waarde en zet je zo nodig een ontvochtiger aan.
Hoeveel verbruikt een warmtepomp bij koelen?
Weinig: de Kita X 7,5 heeft een SEER van 6,21 met vloerkoeling en 4,91 met ventilo-convectoren, dus per kilowattuur stroom haalt hij 5 tot 6 kilowattuur warmte uit het huis. En in de zomer kan een groot deel van de stroom van de zonnepanelen komen.
Moeten de leidingen geïsoleerd worden voor koelen?
Ja: leidingen, verdelers en het buffervat voor koud water moeten dampdicht geïsoleerd zijn, anders condenseert de lucht erop en druppelt.
Bronnen: B. W. Olesen, DKV 1995 (IIR) · Eurostat, Heating and cooling degree days
Zie ook: Warmtepomp met vloerverwarming: watertemperatuur, verbruik en koelen in de zomer · Ventilatorconvector met warmtepomp: wanneer kiezen, welke watertemperatuur en hoe hij koelt
Alle technische tips staan op de pagina van de rubriek.
