Geluid van een warmtepomp: hoeveel decibel, hoe ver van de buren en waarom hij 's winters luider is
„Hoor ik hem ’s nachts? En de buren?” Die vraag hoort bij bijna elke warmtepomp. In Nederland wordt „geluid warmtepomp” 320 keer per maand gezocht, in Duitsland „Wärmepumpe Lautstärke” 1.600 keer en de afstand tot de buren nog eens 880 keer, in Frankrijk „bruit pompe à chaleur” 880 keer. Hier leggen we uit hoe je de decibels op een productblad leest, hoeveel geluid er bij het raam van de buren aankomt, welke grenzen er zijn, waarom de machine ’s winters luider is en waar je hem plaatst. Met metingen aan onze nieuwe machines.
01
Geluidsvermogen en geluidsdruk: twee verschillende getallen
Productbladen geven twee verschillende getallen, en ze verwarren is de meest gemaakte fout. Het geluidsvermogen (LWA) is het totale geluid dat de machine uitstraalt: het hangt niet af van waar je staat, en het is het getal op het Europese energielabel. De geluidsdruk is wat bij je oor aankomt, en die hangt af van de afstand en van wat er rondom staat. Bij een machine die buiten op de grond staat, ligt de geluidsdruk op 1 meter ongeveer 8 dB onder het vermogen, en elke keer dat de afstand verdubbelt gaat er nog 6 dB af. De Kita X heeft een geluidsvermogen van 53 dB(A): dat is ongeveer 45 dB(A) op 1 meter, 39 op 2 meter, 33 op 4 meter en 27 op 8 meter. Vergelijk je twee machines, vergelijk dan vermogen met vermogen, of druk met druk op dezelfde afstand: een getal op 5 of 10 meter lijkt alleen laag omdat het ver weg is gemeten.
02
Muren en hoeken: het geluid kaatst terug
Waar je de machine zet, telt evenveel als de machine. Een gevel binnen 3 meter kaatst het geluid terug en verhoogt het met 3 dB; een hoek tussen twee muren met 6 dB, vier keer de geluidsenergie. De Duitse LAI-richtlijn, waarmee in Duitsland warmtepompen in woonwijken worden beoordeeld, rekent dat om naar meters: in een woongebied staat een vrijstaande Kita X ’s nachts goed op ongeveer 4,6 meter van het raam van de buren; voor een muur is 6,8 meter nodig; in een hoek bijna 10. Het zijn voorzichtige afstanden, berekend met een veiligheidsmarge en een toeslag voor tonen.
03
Hoeveel geluid is toegestaan
De regels kijken naar drie verschillende punten. De machine: Verordening (EU) 813/2013 legt het maximale geluidsvermogen buiten vast per vermogensklasse, 65 dB(A) tot 6 kW, 70 tot 12 kW, 78 tot 30 kW en 88 tot 70 kW. Het raam van de buren: in Duitsland staat de TA Lärm ’s nachts, van 22 tot 6 uur, 35 dB(A) toe in zuivere woongebieden, 40 in woongebieden en 45 in gemengde gebieden. In de woning van de buren: in Italië geldt het differentiële criterium van het decreet van 14 november 1997, dat het geluid met de machine aan en uit vergelijkt en overdag 5 dB en ’s nachts 3 dB meer toestaat; het geldt niet als het geluid met open ramen overdag onder 50 dB(A) en ’s nachts onder 40 blijft. In Nederland gelden landelijke en gemeentelijke regels, en het is verstandig ze bij de gemeente na te vragen voordat je de plek kiest.
04
Waar het geluid vandaan komt
Een lucht-water-warmtepomp heeft drie geluidsbronnen. De ventilator, die de lucht over de batterij beweegt: die ruist, en is het grootste deel. De compressor: die bromt laag, en dat gaat makkelijker door muren en glas; daarom telt de Duitse richtlijn er 3 dB bij als er een toon hoorbaar is. En het ontdooien: ’s winters hoor je een paar keer per dag de klep omschakelen en zie je een stoomwolk, en dat is normaal. In onze testruimte hebben we de nieuwe warmtepomp voor woningen, 14 kW, op 1 meter aan de luidste kant gemeten: met alleen de ventilator op 40% is het 45,1 dB(A), met de compressor op 50% stijgt het naar 47,5. Met de ventilator op 20% onderscheidt de meter hem niet van de achtergrond van de lege ruimte, 36 dB(A).
05
Waarom hij in december en januari luider is
In de koudste maanden is de warmtepomp beter te horen, en de reden is rijp. Bij koude, vochtige lucht komt er een laagje ijs op de batterij, de lucht komt er moeilijk door, en de ventilator moet sneller draaien om dezelfde hoeveelheid te verplaatsen. Daarbij vraagt het huis meer warmte en draait de compressor hoger. Dan ontdooit de machine en start ze opnieuw met een schone batterij. Meer ruimte tussen de lamellen betekent minder rijp en een tragere ventilator: daarover schrijven we in het artikel over de lamellen, in dat over het ontdooien en in dat over de warmtepomp bij vorst.
06
Onze nieuwe machines
Bij de nieuwe modellen, de nieuwe warmtepomp voor woningen en de Kita Air Premium voor bedrijfshallen, zit de compressor in een geluidsabsorberende omkasting die het brommen binnenhoudt. De ventilator heeft een inverter: hij springt niet tussen aan en uit, hij draait alleen zo snel als nodig en loopt het grootste deel van de winter, als het huis weinig vraagt, langzaam. Voor appartementen en kleine huizen is er de Kita X, op propaan, met een geluidsvermogen van 53 dB(A); we stellen hem voor in het artikel over hybride.
07
Waar je hem plaatst
Een paar regels, dezelfde als in de Duitse richtlijn. Weg van hoeken en nissen tussen twee muren, en niet onder een laag afdak. Niet onder slaapkamerramen, de jouwe of die van de buren. Met de luchtuitblaas naar de tuin, niet naar het huis ernaast. Op een sokkel los van het huis en op trillingsdempers, zonder schroeven of starre leidingen die trillingen naar de muren brengen. Nooit op een balkon of een lichte constructie, die als klankkast werkt. Een geluidsscherm moet ontworpen worden: als het de lucht hindert, werkt de machine slechter en draait de ventilator harder.
08
Geluid in huis
Staat de machine buiten, dan hoor je binnen meestal de circulatiepomp en de leidingen. Een constant brommen komt vaak van een te snel draaiende pomp of van leidingen die star aan de muur vastzitten; een klokken van lucht in de installatie, die je met de ontluchters weghaalt. Tussen de machine en de leidingen in huis horen flexibele verbindingen. Wat je moet controleren en hoe vaak, staat in het artikel over onderhoud.
09
Wat je de installateur vraagt
Vijf vragen. Wat het geluidsvermogen van de machine is, in dB(A), volgens het productblad. Hoe ver van het raam van de buren hij komt, en of het voor een muur of in een hoek is. Of de compressor geïsoleerd is en of de ventilator trager gaat als het huis weinig vraagt. Waar hij op komt te staan en hoe de leidingen worden aangesloten. En hoe hij zich ’s winters gedraagt, met rijp. Wil je een mening over de plek van de jouwe, vraag ons om informatie.
10
Veelgestelde vragen
Hoeveel decibel maakt een warmtepomp?
Dat hangt af van de machine en de afstand. Het productblad geeft het geluidsvermogen: de Kita X heeft 53 dB(A), wat op 4 meter ongeveer 33 dB(A) wordt als de machine vrij staat. De Europese grens van zijn klasse is 70 dB(A) geluidsvermogen.
Hoe ver van de buren moet een warmtepomp staan?
De Duitse LAI-richtlijn geeft voor een woongebied ’s nachts ongeveer 4,6 meter tot het raam van de buren voor een vrijstaande machine van 53 dB(A), 6,8 meter voor een muur en bijna 10 in een hoek.
Waarom maakt een warmtepomp ’s winters meer geluid?
Omdat de batterij met rijp bedekt raakt: de lucht komt er moeilijk door en de ventilator draait sneller. Daarbij vraagt het huis meer warmte en draait de compressor hoger. Na het ontdooien is de machine weer stiller.
Hoor je een warmtepomp ’s nachts?
’s Nachts is de achtergrond lager en valt elk geluid meer op. Een machine met een inverterventilator, die langzaam draait als het huis weinig vraagt, en ver van de slaapkamers geplaatst, hoor je nauwelijks.
Mag een warmtepomp op het balkon?
Dat raden we af: een lichte constructie werkt als klankkast en brengt trillingen in huis. Beter een sokkel op de grond los van het huis, op trillingsdempers.
Waar komt het brommende geluid van een warmtepomp vandaan?
Meestal van de compressor, die een lage toon maakt die door muren en glas gaat. Bij onze nieuwe machines zit de compressor in een geluidsabsorberende omkasting; ook trillingsdempers en flexibele leidingen tellen mee.
Welke geluidsgrenzen gelden er?
Verordening (EU) 813/2013 legt het maximale geluidsvermogen van de machine vast, 70 dB(A) tussen 6 en 12 kW. In Duitsland staat de TA Lärm ’s nachts 35-45 dB(A) bij het raam van de buren toe, afhankelijk van het gebied. In Italië geldt het differentiële criterium: overdag 5 dB en ’s nachts 3 dB meer in de woning van de buren.
Zie ook: Warmtepomp installeren: waar plaatsen, wat je nodig hebt en hoe het gaat, stap voor stap
Alle technische tips staan op de pagina van de rubriek.
